Назив објекта

ИЛ КАЛ ДИ ЛА БИЛАВА (БЕТ ТЕЛИФА-КУЋА МОЛИТВЕ) У САРАЈЕВУ

Локација

Сарајево

Kонфесија

Јудејска

Опис

Претпоставља се да је храм саграђен 1900/1901. годину на основу натписа на једној старој фотографији. Лоциран је на Бјелавама, односно Мејташу, отуда и назив Ил кал ди ла Билава (Храм на Бјелавама). У то вријеме велики број Јевреја је био настањен у овом дијелу града. Саграђен је средствима бјелавског вјерског удружења које је основано 1892. године.[1] Храм је обновљен 1924. године[2], а током Другог свјетског рата, 1941. године претворен је у затвор. Уз синагогу је саграђен стамбени објекат, а данас се и простор вјерског објекта користи за становање. Ил кал ди Билава је била народска синагога, гдје је владала посебна атмосфера и опуштеност, што је временом, са новим друштвеним струјањима, промијењено. Уз храм су постојале и двије јешиве Онег Шабат и Ахават бахурин.

Објекат је правоугаони, тробродне диспозиције, са улазом на сјеверној страни и полукружном конхом на јужној.  Фасаде су малтерисане, рашчлањене плитким, широким лезенама  између којих су смјештени правоугаони прозорски отвори који су са унутрашње стране завршени сегментним луком. Поља између прозора украшена су мотивима Давидове звијезде и менорама. У унутрашњости је храм имао галерије са дрвеном оградом које су почивале на једноставним дрвеним стубовима, правоугаоног пресјека, и равну таваницу. Унутрашњи простор је био осликан углавном стилизованим флоралним, а дјелимично и геометријским мотивима. Постојао је посебан простор за жене-зногитас, одвојен решеткастим прозорима.  Данас је објекат девастиран, не само због промјене намјене него и због дугогодишње небриге и утицаја атмосферских фактора.[3]

[1] Jevrejski glas 17-18, 24. april 1929, 9.

[2] Gotovac, Vedrana. Sinagoge u Bosni i Hercegovini. Sarajevo: Muzej grada Sarajeva, 1987, 25.

[3] Preradović, Ljubisa, Predrag Ilić, Svetlana Marković i Zoran Janjuš. „Meteorological Parameters and Pollution Caused by Sulfur Dioxide and Their Influence on Construction Materials and Heritage“, FACTA UNIVERSITATIS (NIS), vol. 24, no. 1, April (2011): 9-20.

 

שם המבנה

איל קהל דה לה בילוואה (בית תפילה) בסרייבו

 

מיקום

Sarajevo

 

וֹדָאָה

יהודה

 

תאור

מניחים כי בית הכנסת נבנה ב1900/1901, על סמך ההקדשה על תצלום ישן. הוא ממוקם בביילאבה (Bjelave), בעבר מייטאש (Mejtas), ומכאן השם איל קהל די לה בילאבה (המקדש בבייאלבה). באותה העת הרבה יהודים חיו בחלק זה של העיר. הוא נבנה במימון האגודה הדתית של בייאלבה שהוקמה ב1892. בית הכנסת נבנה מחדש ב1924, ובמהלך מלחמת העולם ה-II, ב1941, הוא הוסב למתקן כליאה. בית מגורים נבנה בסמוך לבית הכנסת וכיום גם המבנה הדתי משמש לצרכי מגורים. איל קהל די לה בילאבה היה בית כנסת פופוליסטי, בו שכנה אווירה מיוחדת ותחושת רוגע, שהשתנה לאורך הזמן עם בוא מגמות חברתיות חדשות. בנוסף לבית הכנסת היו שתי ישיבות „עונג שבת“ ו“אהבת בחורים“.
המבנה הוא מלבני, תלת-מפלסי, והכניסה בצד הצפוני וגומחה חצי-מעגלית מדרום. החזיתות מטויחות, מתפוררות עם עם עמודים שטוחים ורחבים אשר ביניהם פתחי חלונות מלבניים עם קשת מקומרת מבפנים. המרווחים בין החלונות מעוטרים במגיני דוד ומנורה. בתוך בית הכנסת היו גלריות עם גדר עץ שהוצבה על עמודי עץ פשוטים עם חתכים מלבניים, ותקרה שטוחה. פנים המבנה מעוטר ברובו במוטיבים פרחוניים ססגוניים ובחלקו במוטיבים גאומטריים. היה מקום נפרד לנשים – זנוגיטות, המופרד על ידי חלונות מרושתים. היום הבניין נהרס, לא רק בגלל השינוי בשימוש, אלא גם בגלל שנים רבות של הזנחה.

 

Building name

IL KAL DI LA BILAVA (BET TELIFA-HOUSE OF PRAYER) IN SARAJEVO

Location

Sarajevo

Confession

Jewish

Description

It is assumed that the temple was built in 1900/1901 on the basis of the inscription on an old photograph. It is located on Bjelave, respectively Mejtaš, hence the name Il kal di la Bilava (Temple in Bjelave). At that time a large number of Jews had been living in this part of town. It was built with funds of Bjelave religious association which was founded in 1892. The temple was rebuilt in 1924, and during the Second World War, in 1941, it was turned into a prison. Residential building was built next to the synagogue, and today, the religious building is also used for residential purposes. Il kal di Bilava was a populist synagogue, where prevailed a special atmosphere and sense of relaxation, which changed over time with the new social trends. In addition to the temple there were two yeshivas Oneg Shabbat and Ahavat bahurin.
The building is rectangular with a three-aisled disposition and the entrance on the north side and a semicircular conch on the south. Facades are plastered, decomposed with shallow, wide pilasters between which are located rectangular window openings with a segmented arch on the inside. The space between the windows is decorated with motifs of the Star of David and Menorah. Inside the temple there were galleries with a wooden fence, which rested on a simple wooden poles with rectangular cross-section, and a flat ceiling. The interior was mostly painted with stylised floral and partly geometric motifs. There was a separate area for women-znogitas, separated by lattice windows. Today the building is devastated, not only due to change in use, but also because of the many years of neglect and negative effects of atmospheric pollution.